Tarımda dev hamle geliyor! Destek şartları sil baştan

Türkiye’de tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini sağlamak, planlı üretimi teşvik etmek ve artan girdi maliyetleri karşısında çiftçiyi korumak amacıyla bitkisel üretim desteklerine ilişkin uygulama esasları baştan sona yenilendi. Resmî düzenlemeyle birlikte desteklerin hesaplama yöntemi, başvuru süreçleri, kimlerin hangi koşullarda ödeme alabileceği ve 2026 üretim yılından itibaren geçerli olacak yeni kriterler ayrıntılı biçimde belirlendi.

Yeni sistemde yalnızca üretim miktarı değil; ürünün hangi havzada yetiştirildiği, kullanılan tohumun niteliği, çiftçinin yaşı ve üretim şekli gibi unsurlar da doğrudan destek tutarlarını etkiliyor. Destekleme modelinde temel, planlı üretim, üretimi geliştirme ile biyolojik ve biyoteknik mücadele kalemleri, belirlenen destek katsayısı ile katsayı değerinin çarpımı üzerinden hesaplanacak.

Tarımsal yayım ve danışmanlık ödemeleri ise Cumhurbaşkanı kararında yer alan sabit tutarlara göre yapılacak. Böylece desteklerin hem daha ölçülebilir hem de bölgesel ihtiyaçlara daha duyarlı hale getirilmesi hedefleniyor.

Destek hesaplamasında yeni dönem nasıl işleyecek?

Yeni uygulamaya göre planlama kapsamındaki ürünleri, belirlenen havzalarda üreten çiftçiler; Çiftçi Kayıt Sistemi, Örtü Altı Kayıt Sistemi ve Kapalı Ortamda Bitkisel Üretim Kayıt Sistemi’ne kayıtlı arazileri üzerinden destek alabilecek. Ödemeler, Cumhurbaşkanı kararında tanımlanan kategoriler esas alınarak hesaplanacak. Kapalı ortamda üretim yapan kadın çiftçiler ile 41 yaşından gün almamış üreticiler için ise ayrı bir düzenleme getirildi. Bu gruptaki üreticilere, alçak tünel hariç kapalı ortam üretim alanları için ilave üç katsayı üzerinden ek temel destek ödemesi yapılacak.

Planlı üretim desteğinde sertifikalı tohum şartı öne çıkıyor. Çiftçilerden, yurt içinde üretilmiş ve sertifikalandırılmış tohuma ait satış faturası istenecek. Sertifikanın bir yılı doldurmuş olması halinde ise geçerli bir tohumluk analiz raporu talep edilecek. Böylece hem yerli tohum kullanımı teşvik edilecek hem de kalite kontrolü sıkılaştırılacak.

Yem bitkileri ve münavebe kurallarındaki değişiklikler

Yem bitkileri üretiminde de kontrol ve destek mekanizmaları netleştirildi. Kaba yem amacıyla ekilen ürünlerin yeşil biçimde hasat edilmesi, silaj yapılması ya da otlatılması halinde destekleme için kontrol tutanağı düzenlenecek. Fiğ, yulaf, çavdar ve tritikale gibi ürünlerin yeşil ot veya dane olarak hasadı da bu kapsama alındı. Çok yıllık yem bitkilerinde ise hasat döneminde yapılan kontrollerde bitkinin gelişimini sürdürdüğü tespit edilirse, ekiliş yılına bakılmaksızın destek ödemesi yapılacak.

Tebliğle birlikte münavebe kuralları da yeniden şekillendirildi. Sulu tarım arazilerinde dörtlü münavebe sisteminde mısır, patates, şeker pancarı, domates ve havuç ürünleri, dört üretim yılı içinde art arda gelmemek şartıyla en fazla iki kez ekilebilecek. Bu düzenleme ile toprak verimliliğinin korunması ve su kaynaklarının daha dengeli kullanılması amaçlanıyor.

Hangi tohumlar desteklenecek?

2026 üretim yılından itibaren bazı ürünlerde destek şartları daha da netleşiyor. Yağlık ayçiçeğinde kamu araştırma enstitüleri ve üniversiteler tarafından yurt içinde ıslah edilip tescil edilen çeşitler destek kapsamına alınacak. Mısır, soya ve patates için ise hem yurt içinde ıslah edilmiş hem de yurt içinde üretilip sertifikalandırılmış tohumların kullanılması şartı aranacak. Bu koşulları sağlayan üreticilere, belirlenen destek katsayısı üzerinden sertifikalı tohum kullanım desteği ödenecek.

Ayrıca katı organik ve organomineral gübre desteği için başvuru süreci sadeleştirildi. İlgili kayıt sistemlerine kayıtlı çiftçiler, ayrıca dilekçe vermeden bu desteklere başvurmuş sayılacak. Buna karşın sertifikalı tohum, fidan ve standart fidan destekleri ile iyi tarım ve organik tarım ödemeleri için il veya ilçe müdürlüklerine başvuru yapılması gerekecek.

Destek dışındaki alanlar

Kapalı ortamda üretim yapılan alanlar içinde yer alan, Hazine’ye ait veya tahsisli olmayan dere yatağı ve yol gibi alanlar için taahhütname ile başvuru yapılabilecek ancak bu alanlar destek hesabına dahil edilmeyecek. Yer altı suyu yetersizliği tespit edilen havzalarda ise bazı ürünler için planlı üretim desteği verilmeyecek. Kamuya ait arazilerde üretim yapanların kira sözleşmesi ibraz etmemesi durumunda da destek ödemesi yapılmayacak.

Yeni düzenleme ile birlikte kontrol ve denetim süreçlerinin il ve ilçe müdürlükleri arasında daha koordineli yürütülmesi hedefleniyor. Böylece hem desteklerin doğru üreticiye ulaşması hem de kayıt dışı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanıyor.